1 σχόλιο
Αντισυνταγματικές κρίθηκαν διατάξεις από την Ολομέλεια του ΣτΕ
Εξελίξεις φέρνει η απόφαση 1360/2025 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), η οποία έκρινε αντισυνταγματικές βασικές διατάξεις του άρθρου 310 παρ. 1, 4 και 8 του ν. 4957/2022, που ρυθμίζουν τη διαδικασία αναγνώρισης ακαδημαϊκής ισοδυναμίας αλλοδαπών τίτλων σπουδών από τον Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. (Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης).
Ο νόμος 4957/2022, γνωστός και ως Νόμος-πλαίσιο για τα Πανεπιστήμια, τέθηκε σε ισχύ με τον τίτλο: «Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Ενίσχυση της ποιότητας, της λειτουργικότητας και της σύνδεσης των Α.Ε.Ι. με την κοινωνία και λοιπές διατάξεις». Αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις στην ανώτατη εκπαίδευση τα τελευταία χρόνια, περιλαμβάνοντας ευρύ φάσμα ρυθμίσεων – από τη διοίκηση των Α.Ε.Ι. έως τη διαδικασία αναγνώρισης τίτλων σπουδών από το εξωτερικό.
Η υπόθεση παραπέμφθηκε στην Ολομέλεια μετά από την 1845/2024 απόφαση του επταμελούς Γ΄ Τμήματος του ΣτΕ. Σύμφωνα με την κρίση της Ολομέλειας, η αναγνώριση ακαδημαϊκής ισοδυναμίας απαιτεί την ουσιαστική σύγκριση της εγγενούς ακαδημαϊκής αξίας των αλλοδαπών τίτλων σπουδών με τους αντίστοιχους ημεδαπούς, ώστε να διασφαλίζεται η ισότητα και η αξιοκρατία.
Σημαντικό στοιχείο της απόφασης αποτελεί η διαπίστωση ότι, πριν τον νόμο 4957/2022, οι αποφάσεις για την αναγνώριση τίτλων γίνονταν από συλλογικά όργανα με μέλη Δ.Ε.Π. ελληνικών ΑΕΙ που διέθεταν την απαραίτητη επιστημονική εξειδίκευση στα αντίστοιχα γνωστικά αντικείμενα.
Με τον νέο νόμο, όμως, ο Πρόεδρος του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. αναλαμβάνει την απόφαση επί της ακαδημαϊκής ισοδυναμίας, ακόμα και σε περιπτώσεις όπου οι τίτλοι σπουδών ανήκουν σε διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους από αυτόν που έχει εξειδίκευση ο Πρόεδρος. Αν και υπάρχει η δυνατότητα ο Πρόεδρος να ζητήσει την εισήγηση ειδικού αξιολογητή, αυτή είναι προαιρετική και όχι δεσμευτική.
Παραβιάζονται διατάξεις του Συντάγματος
Σύμφωνα με την απόφαση, οι παραπάνω διατάξεις παραβιάζουν τα άρθρα 4 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 16 του Συντάγματος, τα οποία κατοχυρώνουν την ισότητα, την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και το δικαίωμα στην εκπαίδευση με όρους αξιοκρατίας. Η κρίση αυτή βασίστηκε στην διαπίστωση ότι το υφιστάμενο σύστημα δεν εξασφαλίζει επαρκώς την επιστημονική εγκυρότητα και την αντικειμενικότητα της διαδικασίας αναγνώρισης.
Κομβικό σημείο: Η μονοπρόσωπη αρμοδιότητα του Προέδρου του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π.
Η Ολομέλεια του ΣτΕ εστίασε στο γεγονός ότι, με το ισχύον νομικό πλαίσιο, ο Πρόεδρος του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει μόνος – και όχι υποχρεωτικά με τη συνδρομή αξιολογητών – για την ύπαρξη ή μη ουσιωδών διαφορών ανάμεσα στους τίτλους σπουδών αλλοδαπής και ημεδαπής. Η δυνατότητα ανάθεσης αξιολόγησης σε ειδικό επιστημονικό αξιολογητή προβλέπεται ως δυνητική και όχι υποχρεωτική, κάτι που, σύμφωνα με το Ανώτατο Δικαστήριο, αναιρεί την αντικειμενικότητα και υποβαθμίζει την αξιοκρατία.
Κρίθηκε ασυμβίβαστο το γεγονός ότι ένας μόνο πρόεδρος, με εξειδίκευση σε έναν επιστημονικό κλάδο, μπορεί να αποφασίζει για τίτλους σπουδών πολυάριθμων και εντελώς διαφορετικών επιστημονικών αντικειμένων, χωρίς τη γνώμη συλλογικού οργάνου ή ειδικών επιστημόνων του εκάστοτε κλάδου.
Παραβίαση της αρχής της ισότητας και της αξιοκρατίας
Το ΣτΕ επεσήμανε πως οι κάτοχοι αλλοδαπών τίτλων σπουδών δεν πρέπει να ευνοούνται ούτε να βρίσκονται σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με τους αποφοίτους ελληνικών Α.Ε.Ι. Για τον λόγο αυτό, η ουσιαστική σύγκριση των τίτλων απαιτεί γνώση και εμπειρία που δεν μπορεί να διασφαλιστεί μέσω μιας μονοπρόσωπης κρίσης.
Τι ίσχυε πριν και τι άλλαξε με τον ν. 4957/2022
Πριν την ψήφιση του ν. 4957/2022, οι αποφάσεις για την αναγνώριση τίτλων σπουδών λαμβάνονταν από συλλογικά όργανα που απαρτίζονταν από μέλη ΔΕΠ ελληνικών ΑΕΙ, με εξειδίκευση στο αντικείμενο του τίτλου. Με τον νέο νόμο, αυτή η ευθύνη μετατέθηκε σχεδόν αποκλειστικά στον Πρόεδρο του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π., ακόμη και σε περιπτώσεις χωρίς προηγούμενο αναγνώρισης ή σε αμφισβητούμενες περιπτώσεις, χωρίς την υποχρεωτική εμπλοκή ειδικού αξιολογητή.
Επισημάνσεις για τα αντισταθμιστικά μέτρα
Η απόφαση επισημαίνει επίσης ότι η εισήγηση του αξιολογητή, ακόμη κι όταν γίνεται, δεν είναι δεσμευτική για τον Πρόεδρο. Συνεπώς, μπορεί να παραγνωριστεί η γνώμη του ειδικού, ακόμη και σε τίτλους που απαιτούν ειδική τεχνική ή επιστημονική ανάλυση.
Ερμηνεία για την παράγραφο 8 του άρθρου 311 ν. 4957/2022
Το Δικαστήριο έκρινε επίσης, κατά πλειοψηφία, ότι η δυνατότητα εξέτασης των αιτούντων σε αντισταθμιστικά μαθήματα στα ελληνικά Α.Ε.Ι. πρέπει να γίνεται σε ποσοστό έως 10% των εισακτέων στα αντίστοιχα Τμήματα, σε κάθε ακαδημαϊκό έτος, σύμφωνα με το Σύνταγμα.
Συμπερασματικά
Η απόφαση 1360/2025 του ΣτΕ αποτελεί κομβική νομολογιακή εξέλιξη, καθώς ανατρέπει το μοντέλο μονοπρόσωπης αναγνώρισης τίτλων από τον Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. και επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για συλλογική, επιστημονικά τεκμηριωμένη και αντικειμενική διαδικασία, προκειμένου να διασφαλιστούν οι συνταγματικές αρχές της ισότητας, της αξιοκρατίας και της ακαδημαϊκής ποιότητας.
Η Πολιτεία καλείται πλέον να τροποποιήσει το θεσμικό πλαίσιο αναγνώρισης τίτλων σπουδών, ώστε αυτό να είναι συμβατό με το Σύνταγμα.
Αυτούσια η απόφαση του ΣτΕ
ΣτΕ 1360/2025 Ολομ.: Αναγνώριση ακαδημαϊκής ισοδυναμίας αλλοδαπού τίτλου σπουδών. Αντίθεση των διατάξεων του άρθρου 310 παρ. 1, 4 και 8 του ν. 4957/2022 με τα άρθρα 4 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 16 του Συντάγματος
18/07/2025
ΣτΕ 1360/2025 Ολομ.
Πρόεδρος: Μ. Πικραμένος, Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας
Εισηγητής: Σ. Κτιστάκη, Σύμβουλος της Επικρατείας
Με την 1360/2025 απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας κρίθηκε ότι οι διατάξεις του άρθρου 310 παρ. 1, 4 και 8 του ν. 4957/2022, με τις οποίες ρυθμίζεται το σύστημα αναγνώρισης της ακαδημαϊκής ισοδυναμίας τίτλων σπουδών της αλλοδαπής από τον Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π., έρχονται σε αντίθεση με τα άρθρα 4 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 16 του Συντάγματος. Η υπόθεση παραπέμφθηκε στην Ολομέλεια με την 1845/2024 απόφαση της επταμελούς σύνθεσης του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Ειδικότερα, κρίθηκε ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 4 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 16 του Συντάγματος, η αναγνώριση ακαδημαϊκής ισοδυναμίας σε αλλοδαπούς τίτλους σπουδών, συνεπαγόμενη την παροχή στους κατόχους τους των αυτών ακαδημαϊκών δικαιωμάτων που απορρέουν από τους αντίστοιχους τίτλους σπουδών των ελληνικών Α.Ε.Ι., προϋποθέτει την ανεύρεση της εγγενούς ακαδημαϊκής αξίας των αλλοδαπών τίτλων σπουδών και την ουσιαστική σύγκρισή τους με τους αντίστοιχους ημεδαπούς. Τα πρόσωπα στα οποία ο νομοθέτης αναθέτει το έργο αυτό, προεχόντως επιστημονικού και τεχνικού χαρακτήρα, πρέπει να διαθέτουν αρκούντως εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία προκειμένου οι κρίσεις που εκφέρουν να είναι σύμφωνες με τις συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αξιοκρατίας, ώστε η ακαδημαϊκή αναγνώριση των αλλοδαπών τίτλων σπουδών να μη συνεπάγεται ότι οι κάτοχοι τους είτε ευνοούνται είτε τίθενται σε χειρότερη θέση σε σχέση με τους κατόχους των αντίστοιχων τίτλων σπουδών των ελληνικών Α.Ε.Ι., οι οποίοι τελούν υπό τις προστατευτικές διατάξεις του άρθρου 16 του Συντάγματος.
Πριν από την ψήφιση του ν. 4957/2022 – βάσει του οποίου εκδόθηκαν οι προσβαλλόμενες πράξεις – η κρίση περί της αναγνώρισης αλλοδαπού τίτλου σπουδών ως ισοδύναμου προς τίτλο απονεμόμενο από τα ημεδαπά Α.Ε.Ι., επί αμφισβητουμένων περιπτώσεων, ανήκε σε συλλογικά όργανα που απαρτίζονταν από μέλη Δ.Ε.Π. ελληνικών Α.Ε.Ι., οι οποίοι είχαν τις εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία των γνωστικών αντικειμένων του κλάδου στον οποίο ανήκε κάθε φορά ο υπό αναγνώριση τίτλος.
Υπό το καθεστώς του ν. 4957/2022, ο Πρόεδρος του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. πιστοποιεί ο ίδιος, ως μονοπρόσωπο όργανο, την ακαδημαϊκή ισοδυναμία υποβαλλομένου προς εξέταση αλλοδαπού τίτλου σπουδών με τους τίτλους σπουδών που απονέμονται από τα ελληνικά Α.Ε.Ι., είτε υπάρχει προηγούμενο αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης του τίτλου αυτού, είτε επί αμφισβητουμένων περιπτώσεων στις οποίες δεν υπάρχει τέτοιο προηγούμενο για τον συγκεκριμένο τίτλο.
Στη δεύτερη περίπτωση, ο Πρόεδρος του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. κρίνει αν υπάρχουν ή όχι ουσιώδεις διαφορές μεταξύ των προγραμμάτων οποιουδήποτε τίτλου σπουδών και των προγραμμάτων του «συγκρίσιμου» προς τον τίτλο αυτόν πτυχίου που απονέμεται από τα ελληνικά Α.Ε.Ι., δυνάμενος να εκδώσει απ’ ευθείας (αιτιολογημένη) πράξη αναγνώρισης ή μη του τίτλου, χωρίς επικουρία από ειδικό αξιολογητή (άρθρο 310 παρ. 8). Ο εν λόγω Πρόεδρος, όμως, ο οποίος έχει την ιδιότητα του Καθηγητή Πανεπιστημίου με ειδικότητα και εμπειρία σε συγκεκριμένο μόνον επιστημονικό κλάδο, δεν έχει προδήλως, κατά τα δεδομένα της κοινής πείρας, τις απαραίτητες ειδικές επιστημονικές γνώσεις προκειμένου να αποφαίνεται επί τίτλων σπουδών (και, μάλιστα, επί των επί μέρους μεταξύ τους διαφορών) που ανήκουν σε άλλους επιστημονικούς κλάδους, πέραν της δικής του ειδίκευσης, και οι οποίοι καλύπτουν πληθώρα γνωστικών αντικειμένων επί παντός επιστημονικού πεδίου, όπως είναι οι τίτλοι που υποβάλλονται προς αναγνώριση ενώπιον του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π.
Και προβλέπεται μεν, εφόσον πρόκειται για τίτλους πρώτου κύκλου σπουδών, η δυνατότητα υποβολής σχετικής γραπτής εισήγησης προς υποβοήθηση του Προέδρου από αξιολογητή που ορίζεται από αυτόν, του ίδιου ή συναφούς επιστημονικού κλάδου με εκείνον στον οποίο ανήκει ο υπό εξέταση αλλοδαπός τίτλος, τούτο όμως δεν αναιρεί την ανωτέρω διαπίστωση, καθόσον η υποβολή τέτοιας εισήγησης ορίζεται ως προαιρετική για τον Πρόεδρο του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π., κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 310 παρ. 4 εδάφιο α′. Ως εκ τούτου, ο Πρόεδρος δύναται, κατά την κρίση του, να μην αναθέτει τον φάκελο σε αξιολογητή, αλλά να αποφαίνεται ο ίδιος για την ύπαρξη ή μη ουσιωδών διαφορών μεταξύ αλλοδαπών και ημεδαπών τίτλων οποιουδήποτε επιστημονικού κλάδου και για την τυχόν επιβολή αντισταθμιστικών μέτρων προς αναγνώριση του τίτλου, μολονότι ο ίδιος έχει εξειδικευμένη γνώση και εμπειρία στα γνωστικά αντικείμενα του δικού του επιστημονικού κλάδου, δυνάμενος, κατ’ εξαίρεση μόνον, να ζητά την γνώμη του ΔΣ. Ακόμη δε και αν ο Πρόεδρος ασκήσει την παρεχόμενη σ’ αυτόν ευχέρεια και αναθέσει σε αξιολογητή να εισηγηθεί γραπτώς για την ακαδημαϊκή αναγνώριση του τίτλου ή την υποβολή του αιτούντος σε συγκεκριμένα αντισταθμιστικά μέτρα, η εισήγηση του τελευταίου, ο οποίος διαθέτει επιστημονική εξειδίκευση στο γνωστικό αντικείμενο του προς αναγνώριση αλλοδαπού τίτλου, μη οριζόμενη από τον νόμο ως σύμφωνη γνώμη, δεν είναι δεσμευτική για τον Πρόεδρο. Έτσι, ο τελευταίος, αν και δεν διαθέτει σχετική εξειδίκευση και εμπειρία, δύναται να αποφαίνεται διαφορετικά.
Με τα δεδομένα, όμως, αυτά, οι διατάξεις του άρθρου 310 παρ. 1, 4 και 8 του ν. 4957/2022 έρχονται σε αντίθεση με τα άρθρα 4 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 16 του Συντάγματος.
Εξάλλου, κρίθηκε, κατά πλειοψηφία, ότι η παράγραφος 8 του άρθρου 311 του ν. 4957/2022, με την οποία προβλέπεται η υποχρέωση των Α.Ε.Ι. να δέχονται κατόχους αλλοδαπών τίτλων σπουδών προς εξέταση στα μαθήματα που ορίσθηκαν ως αντισταθμιστικά μέτρα από τα όργανα του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π., ερμηνευόμενη σύμφωνα με το Σύνταγμα, έχει την έννοια ότι η εξέταση πρέπει να γίνεται σε ποσοστό μέχρι δέκα τοις εκατό (10%) των εισακτέων στα αντίστοιχα Τμήματα κατά το συγκεκριμένο ακαδημαϊκό έτος.
ΣτΕ: Οι αντισυνταγματικές διατάξεις
Αναλυτικά όλα όσα ορίζουν οι διατάξεις του άρθρου 310 παρ. 1, 4 και 8 του ν. 4957/2022:
Άρθρο 310
Διαδικασία ακαδημαϊκής ισοδυναμίας τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης
1. Η αναγνώριση της ακαδημαϊκής ισοδυναμίας τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης γίνεται με ειδικώς αιτιολογημένη απόφαση του Προέδρου του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π., κατόπιν της διαδικασίας του παρόντος.
4. Για τα προγράμματα σπουδών πρώτου κύκλου, αν δεν υπάρχει προηγούμενο αναγνώρισης ή μη αναγνώρισης όμοιων τίτλων για την κρίση της ύπαρξης ουσιωδών διαφορών, ο Πρόεδρος δύναται να αναθέτει τον φάκελο του κάθε αιτούντος, σε έναν (1) αξιολογητή του ίδιου ή συναφούς κλάδου από τον κατάλογο του Εθνικού Μητρώου Αξιολογητών, ο οποίος οφείλει, εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών, να υποβάλει στον Πρόεδρο γραπτή εισήγηση για την ακαδημαϊκή αναγνώριση του τίτλου ή την υποβολή του αιτούντα σε συγκεκριμένα αντισταθμιστικά μέτρα. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία των δεκαπέντε (15) ημερών, η αίτηση ανατίθεται σε άλλον αξιολογητή, του ίδιου ή συναφούς κλάδου, από τον κατάλογο του Εθνικού Μητρώου, ο οποίος οφείλει, εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών, να υποβάλει στον Πρόεδρο γραπτή εισήγηση. Αν κατά τη διαδικασία του πρώτου και δεύτερου εδαφίου υποβληθεί μία (1) τουλάχιστον εισήγηση και τηρούνται οι λοιποί όροι και προϋποθέσεις, ο Πρόεδρος εκδίδει απόφαση για την ακαδημαϊκή αναγνώριση του τίτλου ή την υποβολή του αιτούντα σε συγκεκριμένα αντισταθμιστικά μέτρα. Αν κατά τη διαδικασία του πρώτου και του δεύτερου εδαφίου δεν υποβληθεί, σύμφωνα με την ανωτέρω διαδικασία, μία (1) εισήγηση στον Πρόεδρο, ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Ακαδημαϊκής Αναγνώρισης υποβάλλει στο Δ.Σ. γραπτή εισήγηση και το Δ.Σ. εκδίδει απόφαση για την ακαδημαϊκή αναγνώριση του τίτλου ή την υποβολή του αιτούντα σε συγκεκριμένα αντισταθμιστικά μέτρα. Ο Πρόεδρος δύναται κατ’ εξαίρεση να ζητά τη γνώμη του Δ.Σ. Η τελική πράξη υπογράφεται από τον Πρόεδρο. Αν διαπιστωθεί ότι δεν υπάρχει συγκρίσιμο πτυχίο της ημεδαπής για να εξεταστούν ουσιώδεις διαφορές και να χρεωθούν αντισταθμιστικά μέτρα, δύναται να εκδοθεί βεβαίωση ότι ο υπό εκτίμηση τίτλος είναι πτυχίο πρώτου κύκλου, με την προϋπόθεση ότι τόσο το ίδρυμα όσο και ο τύπος του τίτλου περιλαμβάνονται στα Μητρώα του παρόντος.
8. Ο Πρόεδρος του Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση σχετικά με την αναγνώριση ή μη του τίτλου ή με την επιβολή αντισταθμιστικών μέτρων στον αιτούντα, εντός μηνός από την υποβολή των εισηγήσεων και πάντως εντός τριών (3) μηνών από την υποβολή της αίτησης και του πλήρους φακέλου. Εφόσον επιβάλλονται αντισταθμιστικά μέτρα, ο Πρόεδρος εκδίδει απόφαση αναγνώρισης ακαδημαϊκής ισοδυναμίας τίτλου, αν τα επιβληθέντα μέτρα ολοκληρώθηκαν επιτυχώς από τον αιτούντα, εντός προθεσμίας ενός (1) μηνός από την υποβολή στον Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π. των σχετικών αποδεικτικών επιτυχούς ολοκλήρωσης.
ΔΕΙΤΕ ΠΡΩΤΟΙ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΦΟΙΤΗΤΙΚΑ ΝΕΑ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
